Pompa ciepła do domu: rodzaje, dobór mocy i formalności

Aktualizacja: 19.11.2026 · 7 min czytania · Redakcja Ozeplan
Ilustracja do poradnika: Pompa ciepła do domu: rodzaje, dobór mocy i formalności

Pompę ciepła dobiera się do projektowego obciążenia cieplnego budynku, obliczonego według normy PN-EN 12831-1, oraz do temperatury zasilania instalacji grzewczej. Im niższa temperatura zasilania, tym wyższa sezonowa efektywność urządzenia, dlatego ogrzewanie podłogowe sprzyja pracy pompy. Instalowanie pompy ciepła nie wymaga pozwolenia na budowę ani zgłoszenia. Od 1 stycznia 2027 r. w Unii Europejskiej nie można wprowadzać do obrotu monoblokowych pomp ciepła ani pomp typu split powietrze-woda o mocy do 12 kW z czynnikiem chłodniczym o współczynniku GWP równym 150 lub wyższym. Zakaz nie dotyczy urządzeń już zamontowanych.

Rodzaje pomp ciepła stosowanych w domach

•

Pompa powietrze-woda pobiera ciepło z powietrza zewnętrznego i przekazuje je do instalacji grzewczej oraz zasobnika ciepłej wody. Jej montaż nie wymaga prac ziemnych.

•

Monoblok powietrze-woda ma cały obieg czynnika chłodniczego w jednostce zewnętrznej, napełnionej fabrycznie. Do budynku prowadzi się wyłącznie instalację wodną.

•

Split powietrze-woda składa się z jednostki zewnętrznej i wewnętrznej, połączonych przewodami z czynnikiem chłodniczym. Połączenie jednostek wymaga prac przy obiegu czynnika.

•

Pompa gruntowa pobiera ciepło z gruntu przez kolektor poziomy lub odwierty pionowe. Pracuje przy stabilniejszej temperaturze dolnego źródła, ale wymaga prac ziemnych albo wiertniczych.

•

Pompa powietrze-powietrze ogrzewa powietrze w pomieszczeniach i nie zasila instalacji wodnej. Nie przygotowuje ciepłej wody użytkowej bez dodatkowego urządzenia.

Jak dobrać moc pompy ciepła

Podstawą doboru jest projektowe obciążenie cieplne budynku, czyli moc potrzebna do utrzymania temperatury wewnętrznej przy projektowej temperaturze zewnętrznej dla strefy klimatycznej, w której leży dom. Projektant instalacji oblicza je według normy PN-EN 12831-1 na podstawie przegród zewnętrznych, okien, wentylacji i położenia budynku.

Szacowanie mocy wyłącznie na podstawie powierzchni domu prowadzi do błędów w obie strony. Pompa przewymiarowana częściej się włącza i wyłącza, co obniża jej efektywność i trwałość. Pompa niedowymiarowana częściej korzysta z grzałki elektrycznej, która z 1 kWh energii elektrycznej wytwarza 1 kWh ciepła, podczas gdy sprężarka wytwarza z tej samej energii kilka kWh ciepła.

Do rzetelnego doboru wykonawca potrzebuje następujących danych:

•

projektu budynku albo opisu przegród, okien i drzwi zewnętrznych;

•

dotychczasowego rocznego zużycia paliwa, które projektant przelicza na zapotrzebowanie na ciepło;

•

rodzaju instalacji grzewczej: ogrzewania podłogowego, grzejników albo obu systemów;

•

liczby domowników i spodziewanego zużycia ciepłej wody użytkowej.

Jeżeli dom przechodzi termomodernizację, moc pompy dobiera się do stanu budynku po zakończeniu prac. W programie Czyste Powietrze zakres prac wynika z audytu energetycznego; poradnik Dofinansowanie pompy ciepła przedstawia zasady programu.

Temperatura zasilania i klasy efektywności

Współczynnik SCOP opisuje efektywność pompy ciepła w sezonie grzewczym, czyli stosunek ciepła oddanego do budynku do zużytej energii elektrycznej. Klasa podana na etykiecie energetycznej wynika z sezonowej efektywności ogrzewania pomieszczeń, wyznaczanej dla zastosowania niskotemperaturowego (35°C) i średniotemperaturowego (55°C). Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 811/2013 określa wzór etykiety i skalę klas.

To samo urządzenie osiąga wyższą efektywność przy niższej temperaturze zasilania. Ogrzewanie podłogowe pracuje zwykle w zakresie niskotemperaturowym, a grzejniki często wymagają wyższej temperatury. Przy wymianie kotła w domu z grzejnikami projektant sprawdza, czy grzejniki oddadzą potrzebną moc przy obniżonej temperaturze, i w razie potrzeby proponuje wymianę wybranych grzejników.

Program Czyste Powietrze wymaga, aby dofinansowana pompa miała co najmniej klasę A++ w zakresie ogrzewania pomieszczeń i była wpisana na listę zielonych urządzeń i materiałów (ZUM).

Jak oszacować zużycie energii elektrycznej

Roczne zużycie energii elektrycznej przez pompę ciepła można oszacować, dzieląc roczne zapotrzebowanie budynku na ciepło przez współczynnik SCOP dla przewidywanej temperatury zasilania. Wynik zależy od rzeczywistych nastaw i sposobu użytkowania, dlatego służy do wstępnego porównania wariantów.

Przykład obliczeniowy: budynek o zapotrzebowaniu 15 000 kWh ciepła rocznie i pompa o współczynniku SCOP 3,5 dają zużycie około 4 300 kWh energii elektrycznej rocznie.

Pompa ciepła zwiększa roczne zużycie energii elektrycznej w domu, co ma znaczenie przy doborze mocy instalacji fotowoltaicznej. Poradnik Jaka moc fotowoltaiki do domu pokazuje, jak uwzględnić ten wzrost.

Lokalizacja jednostki zewnętrznej i hałas

Jednostka zewnętrzna pompy powietrze-woda pracuje z wentylatorem, dlatego jej miejsce ustala się z uwzględnieniem okien sypialni oraz granicy działki. Dla terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej dopuszczalny poziom hałasu ze źródeł innych niż drogi i linie kolejowe wynosi 50 dB w porze dziennej i 40 dB w porze nocnej. Wartości te wynikają z rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku.

Producent podaje w dokumentacji poziom mocy akustycznej urządzenia oraz minimalne odległości montażowe. Jednostki nie montuje się w zamkniętych wnękach, które ograniczają przepływ powietrza.

Formalności i przepisy

•

Instalowanie pompy ciepła nie wymaga pozwolenia na budowę ani zgłoszenia (art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c Prawa budowlanego w brzmieniu nadanym ustawą z 4 grudnia 2025 r.).

•

Firma wiertnicza wykonuje odwierty dla pompy gruntowej i przygotowuje dokumentację wymaganą przepisami prawa geologicznego i górniczego.

•

Osoba z certyfikatem F-gazowym wykonuje prace przy obiegu czynnika chłodniczego zawierającego fluorowane gazy cieplarniane, na przykład łączy jednostki pompy typu split.

•

Od 1 stycznia 2027 r. w Unii Europejskiej nie można wprowadzać do obrotu monoblokowych pomp ciepła o mocy do 12 kW ani pomp typu split powietrze-woda o mocy do 12 kW, które zawierają fluorowane gazy o współczynniku GWP równym 150 lub wyższym (załącznik IV do rozporządzenia (UE) 2024/573). Ograniczenie nie dotyczy urządzeń już zamontowanych.

Przed podpisaniem umowy poproś wykonawcę o nazwę czynnika chłodniczego w oferowanym urządzeniu, a jeśli planujesz wniosek o dotację, o potwierdzenie wpisu urządzenia na listę ZUM.

Najczęstsze pytania

Czy pompę ciepła można dobrać na podstawie powierzchni domu?

Nie. Moc dobiera się do projektowego obciążenia cieplnego budynku, obliczonego według normy PN-EN 12831-1. Dwa domy o tej samej powierzchni mogą mieć różne zapotrzebowanie na ciepło, zależne od izolacji, okien i wentylacji.

Czy montaż pompy ciepła wymaga pozwolenia na budowę?

Nie. Instalowanie pompy ciepła nie wymaga pozwolenia na budowę ani zgłoszenia. Odwierty dla pompy gruntowej podlegają przepisom prawa geologicznego i górniczego.

Czy pompa ciepła współpracuje z grzejnikami?

Tak, jeżeli grzejniki oddadzą potrzebną moc przy temperaturze zasilania, przy której pompa pracuje efektywnie. Projektant sprawdza to dla każdego pomieszczenia i w razie potrzeby proponuje wymianę części grzejników.

Co zmienia się dla pomp ciepła od 2027 r.?

Od 1 stycznia 2027 r. w Unii Europejskiej nie można wprowadzać do obrotu monobloków ani splitów powietrze-woda o mocy do 12 kW z czynnikiem o współczynniku GWP równym 150 lub wyższym. Urządzenia już zamontowane mogą nadal pracować.

Szukasz ekipy w swojej okolicy?

Zobacz monterów, którzy dojeżdżają do Twojej miejscowości: zasięg, dostępność, realizacje i sprawdzone certyfikaty.

Poradnik ma charakter informacyjny. Przepisy i warunki programów się zmieniają, dlatego przed decyzją sprawdź aktualne źródła.